Arbeidsmarktanalyse van voortgezet onderwijs met behulp van een SWOT

Om de informatie over de arbeidsmarkt in het voortzet onderwijs (vo) inzichtelijk te maken, verzorgde Ecorys in opdracht van Voion een arbeidsmarktanalyse voor deze sector. Ecorys deed dit in de vorm van een SWOT-analyse. Uit deze SWOT-analyse volgen een aantal strategische suggesties die de sector kunnen helpen om knelpunten in de personeelsvoorziening aan te pakken en in de toekomst te voorkomen. Zo blijkt ook in deze rapportage dat het lerarentekort en werkdruk belangrijke knelpunten zijn, maar sterke punten zijn bijvoorbeeld de trots op het lerarenvak en de nog altijd een relatief grote baanzekerheid.  Uit de SWOT komt dan ook onder andere naar voren dat het raadzaam kan zijn om bij de werving van nieuwe werknemers de nadruk te leggen op werkzekerheid en ontwikkelmogelijkheden. Ook dient er bijvoorbeeld structureel aandacht te zijn voor het bespreekbaar maken van ziekteverzuim of de begeleiding van startende leraren.

SWOT-Analyse
Bij een SWOT-analyse worden de sterktes en zwaktes uit de interne omgeving van het vo, afgezet tegen de kansen en bedreigingen uit de externe omgeving. Ecorys maakte in deze analyse gebruik van bestaande gegevens, zoals data van DUO, het Personeel- en Mobiliteitsonderzoek van BZK, Vereniging Hogescholen en diverse rapportages. 

Kansen en  bedreigingen die van invloed zijn op de vo-sector
Zoals elke sector heeft ook het vo te maken met ontwikkelingen die kansen bieden of juist een bedreiging zijn voor het werken in de sector. De belangrijkste en actueelste bedreiging voor de onderwijsarbeidsmarkt in het vo is natuurlijk het lerarentekort. Maar andere bedreigingen komen van bijvoorbeeld regionale leerlingenkrimp, een niet zo hoog rendement op de uitstroom van de lerarenopleidingen.
Maar er zijn zeker kansen voor de sector. Te denken valt bijvoorbeeld aan ontwikkelingen op het vlak van ict (videolessen, e-learning). Ook zijn er kansen om via de ‘stille reserves’ van mensen met een lerarengraad maar die niet in het onderwijs werkzaam zijn, extra arbeidspotentieel aan te boren. Zo zijn er ongeveer duizend personen met een opleiding tot wiskundeleraar, die momenteel niet in het onderwijs werken. Arbeidsmarktexperts signaleren daarnaast de trend dat mensen behoefte hebben om zinvol werk te doen en werk dat bijdraagt aan de samenleving. Werken in het onderwijs kan bij uitstek goed op deze wens aansluiten, dit kan helpen bij de werving. 

Sterktes en zwaktes van de vo-sector
In het vo is de werkbeleving en tevredenheid met de baan zelf over het algemeen goed te noemen. Het vo-personeel is overwegend van mening dat men in het team elkaar steunt om te leren en (verder) te ontwikkelen. De meeste medewerkers zijn trots op hun vak en het werk dat ze doen. Er is in het onderwijs nog altijd een relatief grote baanzekerheid. De flexibilisering van de arbeidsmarkt neemt ook in het vo iets toe, maar de flexibilsering is nog niet zo ver als in de marktsector. Naast deze sterktes, kent het werk in de vo-sector ook een aantal minder aantrekkelijke kanten. Het gaat dan met name om de hoog ervaren werkdruk, een relatief hoog ziekteverzuim en salarissen die soms achterblijven op de marktsector.

Strategische keuzes volgens de SWOT
De vo-scholen dienen hun sterktes en de kansen te benutten voor de werving van nieuw personeel en om aantrekkelijk te blijven voor het zittende personeel. Het is logisch om daarbij in te zetten op werkzekerheid, (nadruk op) zinvol werk en ontwikkelmogelijkheden voor leraren. De genoemde zwakke punten en bedreigingen dienen aangepakt te worden. Zo is het verstandig om ziekteverzuim bespreekbaar te maken. Als ziekteverzuim met één procentpunt wordt teruggedrongen, scheelt dit 610 fte op jaarbasis. Om de uitval van startende leraren te voorkomen, dient er structureel aandacht te bestaan voor de begeleiding van deze groep. Indien door een lerarentekort of een leerlingendaling (krimpregio’s) de individuele scholen er niet in slagen om voor alle vakken voldoende leraren te hebben, zou regionale samenwerking uitkomst kunnen bieden. 

Meer informatie: 
Projectleider: Menno Wester 
E menno.wester@ecorys.com
Ecorys: http://www.ecorys.nl
Voion: http://www.voion.nl
Download rapport: “Arbeidsmarktanalyse VO: SWOT-analyse van de arbeidsmarkt in het voortgezet onderwijs

Over Ecorys
Ecorys is een onafhankelijk toonaangevend internationaal onderzoeks- en adviesbureau dat zich richt op de belangrijkste maatschappelijke uitdagingen. Door middel van uitmuntend, op onderzoek gebaseerd advies, helpt Ecorys publieke en private klanten bij het maken en uitvoeren van gefundeerde beslissingen die leiden tot een betere samenleving. Ecorys helpt opdrachtgevers met grondige analyses, inspirerende ideeën en praktische oplossingen voor complexe markt-, beleids- en managementvraagstukken.

Over Voion
Voion, het Arbeidsmarkt & Opleidingsfonds voor het voortgezet onderwijs, zet zich in om samen met scholen vraagstukken op te lossen op het gebied van arbeidsmarkt, loopbaan, professionalisering en veilig, gezond en vitaal werken. Voion ondersteunt schoolbesturen, directies, P&O’ers, mr’en, arbocoördinatoren, maar ook docenten, oop’ers en sociale partners. Voion ontsluit kennis, doet onderzoek, ontwikkelt nieuwe instrumenten en adviseert en begeleidt scholen in (pilot)projecten. Ook initieert en faciliteert Voion netwerken op verschillende niveaus, publiceert good practices en biedt trainingen aan. Voion werkt voor en samen met werkgevers en werknemers in het voortgezet onderwijs, en wordt bestuurd door de sociale partners in het voortgezet onderwijs.