Sociale vraagstukken

MKBA

Het gebruik van het instrument MKBA heeft de afgelopen jaren een grote vlucht genomen. Een MKBA, ofwel maatschappelijke kosten-batenanalyse, geeft een totaaloverzicht van alle effecten van een maatregel of investering voor de maatschappij.

Het gaat dus niet alleen om de kosten en inkomsten voor de initiatiefnemer, maar ook die voor andere direct betrokkenen en diegenen die niet direct bij de maatregel zijn betrokken, maar er toch baat bij of last van hebben. Met de MKBA kan inzicht worden verkregen in de voor- en nadelen van een maatregel voor de maatschappij. Het is dus een hulpmiddel om een oordeel te vormen over een maatregel.

Alle effecten in kaart
Een MKBA onderscheidt zich van andere evaluatie-instrumenten doordat alle effecten van een maatregel zoveel mogelijk in Euro’s worden uitgedrukt. Hierdoor kunnen verschillende effecten onderling worden vergeleken en kan de discussie over het belang van een effect meer geobjectiveerd worden gevoerd. Daarnaast geeft het resulterende saldo van alle kosten en baten een oordeel over de wenselijkheid van een maatregel op zich, én in vergelijking met andere maatregelen. Een MKBA biedt zo de bouwstenen voor zorgvuldige en goede besluitvorming.

Toepasbaar op diverse beleidsvelden
Het gebruik van MKBA als instrument is sterk gestimuleerd door de verplichte inzet ervan bij de voorbereiding van infrastructuurprojecten als de Tweede Maasvlakte en de Zuiderzeelijn. Maar niet alleen bij dergelijke grote investeringen wordt een MKBA ingezet om nut en noodzaak van het project in kaart te brengen. In toenemende mate laten gemeenten en semipublieke organisaties een MKBA uitvoeren van beleidsmaatregelen op gebied van zorg, onderwijs of huisvesting.

Bedrijven en MKBA
Ook voor bedrijven kan het zinvol zijn om de totale maatschappelijke baten en kosten van een activiteit in kaart te brengen. Door niet alleen naar de inkomsten en uitgaven voor het eigen bedrijf te kijken, maar ook het effect voor de maatschappij te analyseren, kan een bedrijf beter de dialoog aangaan met haar omgeving. Denk aan het effect van een gebiedsontwikkeling voor de omwonenden en overheden, of het effect van verduurzaming van productie voor leveranciers en omwonenden.

Het gebruik van een MKBA varieert dus nog al. Maar ook de uitvoering van MKBA’s kan verschillen. Waar een MKBA voor een nieuwe weg of spoorlijn verplicht de richtlijnen van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu volgt, zijn die regels veel minder goed toepasbaar voor beleidsmaatregelen in de zorg of voor investeringen van woningcorporaties. Hiervoor worden in de praktijk minder gebaande paden gevolgd, of nog onontgonnen terrein betreden.

Gedegen probleemanalyse: de basis voor iedere MKBA
Een gedegen probleemanalyse vormt in alle gevallen de start voor de analyse. Vervolgens zullen er tenminste twee toekomstige situaties moeten worden gedefinieerd: de toekomstsituatie met de maatregel en de toekomstsituatie zonder de maatregel. Op basis hiervan worden vervolgens de effecten van de maatregel in kaart gebracht. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van verschillende instrumenten, zoals een effectenarena of gedragsonderzoek. Het overzicht van de effecten vormt vervolgens de basis voor de beoordeling in de MKBA.

Ecorys heeft ruime ervaring met het uitvoeren van MKBA’s op tal van terreinen en heeft zich ontwikkeld tot één van de leidende adviesbureaus op dit gebied in Nederland. Ecorys is niet alleen de uitvoerder, wij zijn ook op verschillende andere manieren betrokken bij MKBA’s. Zo begeleiden en ondersteunen we opdrachtgevers bij het totstandkomingsproces van een MKBA, en worden we regelmatig gevraagd als toetser van MKBA’s. Ook verzorgen we trainingen voor mensen die met een MKBA willen gaan werken.